De top 10 meest iconische gebouwen van Berlijn • time to momo

De top 10 meest iconische gebouwen van Berlijn

Als hoofdstad van Duitsland en stad met een rijkdom aan geschiedenis en creativiteit, kun je in Berlijn genoeg architectonische hoogstandjes en interessante gebouwen vinden. Helaas zijn er natuurlijk veel oude gebouwen verloren gegaan ten tijde van de zware gevechten in de stad aan het einde van de Tweede Wereldoorlog. Wat er dan nog van overbleef, is vervolgens vaak erg slecht onderhouden door het communistische bewind van de DDR, hetzij door onwil of gebrek aan financiële middelen.

Zo is pas echt met de restauratie van de gebouwen op het wereldberoemde Museumsinsel begonnen, na de val van de muur. Met de in 2019 geopende James-Simon-Galerie, het onlangs uitgebreide Pergamon Museum en het nieuwe Humboldt Forum (een moderne replica van het oude Berliner Schloss dat fungeerde als paleis van de Duitse keizers), is dit enorme project bijna af. Ook zijn uiteraard de meeste Nazi bouwwerken afgebroken, waarbij slechts enkelen zijn blijven staan, zoals de imposante luchthaven Tempelhof. Na de val van de Muur zijn op haar beurt ook weer een aantal iconische communistische bouwwerken afgebroken, waaronder het “Palast der Republik” dat stond op de plek van het op haar beurt door de Russen afgebroken Berliner Schloss.

Zoals je ziet, heeft Berlijn niet stilgestaan en door de verschillende politieke winden die door de stad hebben gewaaid, is menig gebouw verwoest, afgebroken of vervangen. Wat overblijft, is een interessante cocktail van vooroorlogse gebouwen, vaak nog stammend uit de Keizertijd, gemixt met wat imposante Nazi- en of communistische architectuur, in combinatie met geweldige hedendaagse bouwwerken. Daarom heb ik de volgende top 10 meest iconische gebouwen van Berlijn chronologisch opgesteld en opgedeeld in de verschillende perioden.

 

Vooroorlogse Gebouwen

1. Rondom het Museuminsel

Dit is het historische epicentrum van Berlijn, met alle pracht en praal vanuit de Duitse Keizertijd. De meeste gebouwen op het Museuminsel (Unesco Werelderfgoed) werden gebouwd in opdracht van Keizer Wilhelm II, die de concurrentie met steden als Londen, Parijs en Wenen aan wilde gaan. Op het Museumeiland (Unesco werelderfgoed) vind je onder andere de Berlijnse Dom, het Pergamon Museum, Bode-Museum, Neues Museum, Alte Nationalgalerie en het Altes Museum. Het meeste beroemde museum is het Pergamon Museum, wat onlangs is gerenoveerd en uitgebreid met een spectaculaire entree in de vorm van de James-Simon-Galerie, vernoemd naar een van de bekendste kunstverzamelaars van Berlijn.

Berliner Dom

Even verderop, vind je de Berliner Dom, die in opdracht van Keizer Wilhelm II werd gebouwd en voltooid in 1905. Het gebouw stond symbool als protestantse tegenhanger van de Sint-Pietersbasiliek in Rome. Helaas is het gebouw door de gevechten in de Tweede Wereldoorlog flink beschadigd. In 1975 werd begonnen aan de reconstructie die uiteindelijk voltooid was in 1993. Aan de overkant vind je het onlangs geopende Humboldt Forum dat voor een hoop discussie en controverse heeft gezorgd. . Ten eerste, omdat het ontzettend veel geld kost. Ten tweede, omdat veel mensen vinden dat een replica van het oude slot lelijk is en geen eer aandoet aan de originele versie van het gebouw. Als laatste, omdat hier ten tijde van Oost-Duitsland hier het parlement stond, een prachtig gebouw, dat direct na de val van de muur is afgebroken; veel voormalig Oost-Duitsers hebben hier nog steeds een kater van. Ga kijken en vorm zelf je mening!

Brandenbuger Tor

Ben je nu toch al hier in de buurt, moet je natuurlijk even langs bij de wereldberoemde Brandenburger Tor, de Reichstag en het Holocaust Monument, die op een steenworp afstand van elkaar liggen. De Brandburger Tor staat symbool voor de eenwording van Duitsland. Het is de enige stadpoort van alle achttien poorten die de Tweede Wereldoorlog overleefde en was decennialang onderdeel van de Berlijnse muur die West-Berlijn en Oost-Berlijn in tweeën splitte. Het verloop van de muur kun je overigens goed herkennen aan de markering van klinkers die als een lijn door de stad loopt. Loop van hieruit verder naar de Reichstag, de Duitse versie van de Tweede Kamer, waar je van tevoren online een tour in de glazen koepel kunt boeken (dit kan helaas niet spontaan op de dag zelf, maar moet echt van tevoren worden gereserveerd). Het Holocaust monument, bedacht en ontworpen door de Amerikaanse architect Peter Eisenman, bestaat uit 2710 reusachtige betonblokken. Het veld met de golvende blokken roept volgens hem een gevoel van desoriëntatie en isolement op en is symbolisch voor de ervaringen van de Joodse bevolking tijdens het Nazibewind.

2. Schloss Charlottenburg & Potsdam

Schloss Charlottenburg in het westen van de stad, is het grootste paleis in Berlijn en gelegen in het gelijknamige stadsdeel. Het werd gebouwd tussen 1696 en 1699 en diende als woning en als zomerverblijf voor de Pruisische vorsten en familie, waaronder Frederik de Grote, die in 1747 verhuisde naar het rococostijl zomerpaleis Sanssouci in Potsdam, wat op de UNESCO werelderfgoedlijst staat vermeld en ook wel “het Versaille van Pruisen” wordt genoemd. Potsdam kun je gemakkelijk bereiken met de S-Bahn vanuit Berlijn en is zeker een dagtripje waard, mocht je daar tijd voor hebben. Sanssouci, wat “zonder zorgen” betekent, werd in opdracht van Frederik de Grote gebouwd in samenwerking met de Nederlandse architect Jan Bouman, die verderop in Potsdam ook het “Holländische Viertel” neerzette.

 

Tweede Wereldoorlog

3. Tempelhof

De Nationaalsocialisten, onder leiding van Adolf Hitler, wilden van Tempelhof een “wereldluchthaven” maken, als onderdeel van het plan om Berlijn de hoofdstad te maken van het Derde Rijk onder de nieuwe naam “Germania”. Hofarchitect Albert Speer was verantwoordelijk voor het masterplan om Berlijn om te toveren tot een wereldstad, met als speerpunt een 7 kilometer lange as van soms wel 500 meter breed, die dwars van het noorden naar het zuiden door de stad zou lopen, waarlangs alle ministeries en andere representatieve gebouwen zouden lopen. Architect Ernst Sagebiel kreeg de opdracht om vliegveld Tempelhof voor zijn rekening te namen als onderdeel van dit grootse plan dat in zijn totaliteit rond 1950 af had moeten zijn.

De bouw van het vernieuwde vliegveld startte 1936 gestart en in 1939 werd het geopend voor vluchten, ondanks het nog niet volledig af was. Rond 1943, door de aanhoudende bombardementen, werd de constructie stilgelegd. Het was in die tijd het grootste gebouw ter wereld, met een vertrekhal, enorme hangars en kantoorruimte. Het imposante gebouw werd grotendeels gebouwd met gewapend beton, afgewerkt met stenen gevelelementen, wat het gebouw een zeer statige indruk geeft, wat erg paste bij de stijl van de architectuur uit die periode.

Van vliegveld naar park

Aan het einde van de oorlog, overhandigden de Russen het vliegveld in juni 1945 aan de Amerikanen, die het vliegveld vervolgens repareerden en inzetten als luchtbrug naar West-Berlijn om de stad van goederen te voorzien ten tijde van Russische blokkades in de jaren 1948 en 1949. De Amerikanen bouwden met het puin van de stad, twee extra landingsbanen en op het hoogtepunt landde er iedere 26 seconden een goederenvliegtuig. Het ronde plein aan de voorkant van het vliegveld werd in 1951 omgedoopt in Platz der Luftbrücke.

Uiteindelijk heeft het vliegveld dienst gedaan als passagiersvliegveld tot en met 2008. Door middel van een referendum werd besloten over de sluiting. Hierna is het veld inclusief de landingsbanen omgedoopt tot publiek park dat in mei 2010 feestelijke werd ingewijd en iedere dag nog vele recreanten trekt die het veld gebruiken om te sporten of ontspannen. Het weidse veld met de oude landingsbanen zijn uiteraard uitermate geschikt om te hardlopen, fietsen, skaten en vliegeren. In 2014 was er opnieuw een referendum omtrent de toekomstige functie van het Tempelhofer Feld, waarbij met een ruimte meerderheid werd besloten dat het park niet bebouwd zou worden.

Ga hier dus zeker een kijkje nemen, vooral als je op de fiets bent of je skates hebt meegenomen. Er worden ook rondleidingen gegeven in het gebouw zelf.

4. Gedächtniskirche

Ook wel de Kaiser-Wilhelm-Gedächtniskirche, staat symbool voor de enorme catastrofe die de Tweede Wereldoorlog heeft aangericht. De kerk staat op de Breitscheidplatz, vlakbij de Kurfürstendamm, in de wijk Charlottenburg. De orgininele kerk stamt nog uit de keizertijd en werd gebouwd tussen 1891 en 1895. Tijdens een bombardement in november 1943, raakte de kerk enorm beschadigd. Na de oorlog, kreeg architect Egon Eiermann de opdracht om een nieuwe invulling te geven aan de ruïne. Wat er nog over was van de kerk, werd verstevigd en aangevuld met moderne elementen, waaronder een achthoekige kerkzaal en een achthoekige klokkentoren. De kerk werd in 1961 gebouwd en onderging in 2010 een ingrijpende renovatie.

 

Koude Oorlog

5. Fernsehturm & Karl-Marx Allee

Misschien wel het meest bekende en iconische gebouw van Berlijn is de TV-toren, in de volksmond ook wel de “Telespargel” (televisie-asperge) genoemd. De toren is met haar 368 meter het hoogste gebouw van de stad. De toren is vlak bij Alexanderplatz gebouwd tussen 1965 en 1969 en stond in de voormalige DDR. Op 203 meter hoogte bevindt zich een uitzichtplatform en een ronddraaiend restaurant dat zich ieder half uur in zijn geheel ronddraait. Boven op de koepel staat de rood-witte televisieantenne. Een leuk weetje is dat de weerspiegeling van de zon die op de koepel ontstaat op zonnige dagen “de wraak van de Paus” wordt genoemd, in verband met het antireligieuze communistische regime uit die tijd.

Vanaf de Alexanderplatz, kom je op de brede en twee kilometer lange Karl-Marx-Allee, die je van de wijk Mitte naar Friedrichshain voert, naar de Frankfurter Tor. De straat gaat dan over in de Frankfurter Allee die je richting de wijk Lichtenberg voert, gevuld met veel “Plattenbau”. De Karl-Marx-Allee is UNESCO werelderfgoed door de bijzondere communistische architectuur die je aan weerszijden van de straat vindt. Om dit enorme werk in zijn totaliteit te ervaren, raad je aan dit met de fiets te doen.

6. Stasi-Museum

Wil je je even helemaal in de tijden van de DDR wanen? Ga dan naar het Stasi-Museum dat zich bevindt in de wijk Lichtenberg. Het gebouw fungeerde als het voormalige hoofdkantoor van het “Ministerium für Staatssicherheit”, vaak afgekort tot “Stasi” of “MfS”. Het geheel is een enorm complex, maar het museum bevindt zich in “Haus 1” waarin bijna het complete meubilair nog zo staat als dat het na de val van de muur is aangetroffen. In het museum bevinden zich permanente exposities over het ontstaan en het functioneren van de Stasi. Verder zijn de vertrekken van Erich Mielke, het voormalige hoofd van de veiligheidsdienst, te bezichtigen. Het museum dient ook als onderzoeksinstituut met een archief en als herdenkplaats voor de onderdrukking en de wreedheden die in de DDR hebben plaatsgevonden. Als je tijd hebt is dit zeker de moeite waard en goed te combineren met de oude Stasi-gevangenis Hohenschönhausen, waar voormalige tegenstanders van het regime werden vastgehouden en ondervraagd.

7. Teufelsberg

De Teufelsberg, vernoemd naar de nabijgelegen Teufelssee vertegenwoordigt ook een stukje geschiedenis van de Koude Oorlog, maar dan aan de westelijke kant van de stad. De kunstmatige heuvel bestaat uit puin en rijst 120 meter boven de zeespiegel uit. Tijdens de Koude Oorlog bevond zich hier een van de buitenwereld afgesloten afluisterstation van de Amerikanen. De heuvel inclusief de vervallen gebouwen zijn nu in handen van een organisatie die entree vraagt voor rondleidingen op het complex, dat er nu uitziet als een ruïne en gevuld is met graffiti. Vanaf de berg heb je een mooi uitzicht op de stad.

 

Moderne en Hedendaagse Architectuur

8. Philharmonie & Stadtsbibliothek

Misschien wel het meest interessante gebouwencomplex voor architectuurliefhebbers, zijn de goudgekleurde “Berliner Philharmonie” en de “Staatsbibliothek zu Berlin”, gelegen aan het Kulturforum. Het concertgebouw is de huisvesting voor het wereldberoemde orkest, de “Berliner Philharmoniker”. Na vele verhuizingen en omwentelingen, kon het orkest in 1963 permanent terecht in het vijfhoekige gebouw, ontworpen door Hans Scharoun, dat bekendstaat om zijn uitstekende akoestiek. Voor het allereerst in de geschiedenis, zat het orkest midden in het publiek, dat rondom kon plaatsnemen. Het type zaal kreeg wereldwijd navolging.

Hans Scharoun ontwierp ook de “Staatsbibliothek zu Berlin”, in de gelijke stijl als de filharmonie, gelegen aan de overkant van de straat. Dit is de grootste wetenschappelijke bibliotheek van Duitsland, gebouwd tussen 1967 en 1978, dat ook wel het “Bücherschiff” (boekenschip) wordt genoemd. Beide gebouwen staan met name bekend om de organische bouwstijl.

9. Bikinihaus

In Charlottenburg, vlak bij station Zoologischer Garten en tegenover de Gedächtniskirche ligt het Bikinihaus. De voormalige industrie- en kantoorruimtes zijn omgetoverd tot een modern complex van trendy winkels en horeca. Je kunt er verblijven in het 25hours hotel en een drankje doen op de rooftop bar “Monkey Bar” met uitzicht over het enorme park de Tiergarten. De naam Bikinihaus kan worden afgeleid van de voormalige functie, als wel van de vorm van het gebouw; het gebouw huisvestte namelijk een naaiatelier voor bovenkleding voor dames met in totaal 700 naaimachines en in de constructie van het gebouw zou je een bikini moeten kunnen herkennen.

10. Potsdamer Platz & Sony Center

Voor de Tweede Wereldoorlog was de Potsdamer Platz een van de meest levendige plekken in de stad, vol met hotels en restaurants. Na de oorlog lag het volledig in puin en eindigde het als een soort niemandsland tussen Oost-Berlijn en West-Berlijn, waar de Berlijnse Muur in 1961 dwars doorheen werd getrokken. Ter hoogte van de Potsdamer Platz was de afstand tussen de binnenmuur en de buitenmuur het grootst. Na de val van de Muur in 1989 ontstond de grootste bouwput van Europa. Er werden vervolgens veel nieuwe gebouwen neergezet op de lege vlakte die was ontstaan. Voorbeelden hiervan zijn het Daimler-Chrysler Quartier, de BahnTower (het hoofdkantoor van de Deutsche Bahn), het Beisheim Center en het Sony Center dat in 2000 werd opgeleverd.

 

Het is een flinke lijst, maar er is dan ook heel wat te zien in Berlijn door de rijke geschiedenis van de stad. Deze stad heeft in de afgelopen eeuw ontzettend veel meegemaakt en is constant in beweging. Als je nu de skyline van de stad bekijkt, zie je overal hijskranen staan om weer plaats te maken voor alle nieuwe inwoners van de stad, die enorm in trek is als woonplaats.

Laat een reactie achter

Log In